De nieuwe regels van minister Crevits voor uitvaartcentra kwamen deze week in het nieuws voorbij, met ook een kortere toegestane tijd voor thuisopbaring. Dat raakt iets fundamenteel in mij, omdat de thuisopbaring van Joachim zo belangrijk is geweest in ons rouwproces. Reden genoeg om eindelijk neer te pennen wat ik al lang wil schrijven.
Hieronder deel ik een aantal foto’s van Joachim zoals hij thuis lag. Ik koester deze beelden, en ben blij dat ik ze heb voor de kindjes én voor mezelf. Ik deel ze bewust, omdat ik wil tonen hoe waardig, vredig en intiem het was.
Waarom delen over de thuisopbaring?
Er zijn dingen die je doet zonder precies te weten waarom, maar waarvan je achteraf weet: dit was goed. Dit was juist. De thuisopbaring van Joachim was zo. Sindsdien ben ik er een wandelend reclamebord voor geworden. Niet omdat ik iedereen wil overtuigen, maar omdat ik het zelf actief moest bevragen. Het werd niet aangeboden bij de mogelijkheden. En dat vind ik zonde.
Hoe we ertoe kwamen
Joachim stierf op 7 december 2023, na een verkeersongeval. Plots, zonder aankondiging. Het soort verlies waarbij je nauwelijks kunt nadenken, maar toch beslissingen moet nemen. Eén van die beslissingen was: waar willen we dat hij is, in de dagen voor de afscheidsviering?
Ik wist in dat eerste moment eigenlijk niet dat thuisopbaring een optie was. Zeker niet na een verkeersongeval. Er is een idee, een aanname, dat het dan niet kan. Dat het te ingewikkeld is, te confronterend, dat er een reden is waarom het niet gebruikelijk is. Maar dat klopt niet. Het kan wel. Je moet er alleen zelf naar zoeken.
We kozen heel bewust voor uitvaartbegeleidster Katrien van De Dagen, en gingen weg van de traditionele begrafenisondernemer. Katrien ging mee in ons verhaal, en maakte alles mogelijk. Er zijn mensen die het begrijpen, die weten hoe het moet, die het mogelijk maken. Maar je moet ze op het juiste moment weten te vinden. Je moet vragen stellen die je misschien niet gewend bent te stellen. En je moet weten dat je het mag vragen.
Hoe de thuisopbaring was
Joachim is na twee dagen thuisgekomen. Hij lag in onze woonkamer, omringd door zijn dierbaren, zijn spullen, zijn kindjes. Niet in een kaal kamertje met muzak op de achtergrond, in een vreemd gebouw, maar gewoon thuis.
Het was niet eng. Dat is het eerste wat ik mensen vertel. Het was niet eng. Het was helend. Voor mij, voor de kinderen, voor zijn ouders en zus, voor mijn familie. Niet iedereen kon of wilde dat. Sommige vrienden en familieleden van Joachim hebben hem niet meer gezien. Dat is ook goed. Iedereen was welkom om ons huis te vullen met liefde voor Joachim, zonder hem te hoeven groeten. Thuisopbaring biedt de mogelijkheid, maar legt geen verplichting op. Net zoals je niet verplicht gaat groeten bij de begrafenisondernemer.
Er was rust. Er was de mogelijkheid om er gewoon te zijn, om naast hem te zitten, om hem aan te raken, om te praten, te huilen, te zwijgen. Ik heb nog enkele avonden voor het slapengaan in zijn arm kunnen liggen. We hebben nog veel foto’s samen kunnen nemen, voor het laatst van ons gezin van vier.
We hebben er rituelen aan verbonden. Iedereen mocht een briefje in zijn trui steken om met hem mee te geven. Zo vroeg ik Joachims beste vriend om de naam van hun verwachte kindje op zo’n briefje te schrijven. Mijn papa speelde nog eens het liedje dat hij had gezongen op onze trouw, met een extra couplet. Joachims dierbare collega en vriend las hem nog een brief voor.
Op de laatste dag voor de crematie hebben we hem samen met de kindjes, liefdevol in de zachtste doek gewikkeld. Hem nog gekust en vastgehouden. Zijn voeten nog eens gekieteld.
En de kinderen?
Maya was drie jaar op dat moment. Noud nog maar zes maanden. Noud heeft nog op zijn buik kunnen liggen. Op dezelfde plek waar hij altijd zat toen Joachim zo vaak met hem in de draagzak ging wandelen, toen hij niet wilde slapen. En samen met Maya hebben we hem onderzocht met een dokterssetje. Geluisterd naar zijn hartje dat niet meer klopte, zijn lippen ingewreven met vaseline zodat ze niet zouden uitdrogen. Voor hem gezorgd, elk op onze eigen manier, en onze hersenen laten wennen aan deze nieuwe, hartverscheurende realiteit.
Kinderen gaan echt heel natuurlijk om met een dood lichaam. Ze zijn daarin nog niet belast, zoals wij volwassenen. Ze doen het op hun eigen manier, in hun eigen tempo. Ze kijken even, lopen dan weg om te spelen, komen terug. Ze stellen vragen die recht zijn en helder. Ze maken er geen monster van als jij er geen monster van maakt. Joachim was nog altijd Joachim, hun papa. Dat veranderde niet door dood te gaan.
Joachim thuis hebben gaf hen de kans om op hun manier afscheid te nemen, in hun vertrouwde omgeving. Kinderen hebben recht op het echte verhaal, op mogelijkheden om afscheid te nemen. Niet beschermd tegen de werkelijkheid, maar begeleid doorheen. Dat is iets anders.
Het afscheid van het lichaam
Ik had gevreesd dat het moeilijkste moment het vertrek van zijn lichaam zou zijn. Dat ik hem niet zou kunnen loslaten. Maar wat ik merkte is dat je de tijd hebt om te zien dat het lichaam op is. Dat er iets verandert in die dagen. Dat wat je loslaat niet meer hetzelfde is als wat er was. Dat helpt. Dat maakt het afscheid niet makkelijker, maar wel draaglijker.
Wat zegt de wetenschap?
Er is nog weinig specifiek wetenschappelijk onderzoek naar thuisopbaring. Wat er wél is, gaat over afscheidsrituelen en uitvaartpraktijken in brede zin. Kwantitatief onderzoek geeft geen eenduidig beeld, maar kwalitatief onderzoek wijst wel in een duidelijke richting. Of een uitvaart helend werkt, hangt niet af van de vorm, maar van de mate waarin nabestaanden zelf kunnen bepalen hoe het afscheid eruitziet. Wie regie heeft over het ritueel, ervaart meer steun. Wie dat gevoel van controle mist, heeft het moeilijker. Dat is precies wat thuisopbaring biedt: de ruimte om het afscheid helemaal zelf vorm te geven, op eigen tempo, in een vertrouwde omgeving.
Ook de bekende Amerikaanse rouwpsycholoog William Worden stelde dat het zien van het lichaam van de overledene kan helpen om de realiteit van de dood te laten doordringen. Het kan evenzeer rust geven, zeker als het overlijden op een tragische manier plaatsvond. Je fantasie over het lichaam van de overledene kan soms nog veel erger zijn dan de realiteit…
Als jij thuisopbaring overweegt
Thuisopbaring is niet voor iedereen. Maar er kan meer dan je denkt. Het kan na een ziekbed, maar ook na een plotse dood. Het kan met jonge kinderen in huis. Het kan als je geen groot huis hebt. Het kan ook na een verkeersongeval. Vraag indien nodig een tweede opinie indien je begrafenisondernemer het afraadt.
In België kan je hiervoor terecht bij begrafenisondernemers of uitvaartbegeleiders die gespecialiseerd zijn in thuisopbaring. Zoek en stel de vraag. De informatie is er, maar ze komt helaas niet vanzelf naar jou toe.
Wat je nodig hebt: een begrafenisondernemer of uitvaartbegeleider die ermee vertrouwd is of ervoor openstaat, een koelsysteem dat geplaatst wordt, en mensen rondom je die het dragen, samen met jou.
Als je vragen hebt, mag je altijd contact met me opnemen. Ik vertel het graag, zo vaak als nodig.
— Magaly
